Mizahi Anlatım

Mizahın Türkçe kelime manası gülmecedir. Edebiyatta mizah ise içerisinde okuyucu ya da izleyici gülmeye sevk edici unsurların olduğu metin manasında kullanılmaktadır. Mizah günlük hayatta her türlü insanın sıklıkla başvurduğu bir anlatım şeklidir. Buradan özetle mizahi anlatımın hem günlük hayatta hem edebiyatta sıklıkla kullanılan gülme ve güldürmeye dayalı bir anlatım biçimi olduğunu söyleyebiliriz.

Mizahi anlatım nerelerde kullanılır?

Mizahi anlatım edebiyatta hem düzyazı hem şiir biçimindeki eserlerde kullanılır. Mizahi anlatımın kullanıldığı eserler farklı isimler almıştır. Bazı edebi eserin içeriğinin bütününü mizah oluştururken bazı edebi eserlerde mizah sadece edebi esere renk ve canlılık katmak için kullanılmıştır.

1-      Tamamı mizahi anlatım ile oluşturulmuş eserler:

Şiir Türünde Olanlar:

a-      Taşlama: ( Halk Edebiyatı )

b-      Şathiye : ( Tekke Edebiyatı )

c-       Hicviye : ( Divan Edebiyatı )

d-      Satirik Şiir ( Halk Edebiyatı )

Düzyazı Biçiminde Olanlar:

a-      Karagöz – Hacivat Oyunları

b-      Meddah

c-       Fıkra

2-      Sadece bazı bölümlerinde mizahın kullanıldığı eserler:

a-      Orta Oyunu

b-      Köy Seyirlik Oyunları

c-       Masal

d-      Bilmece

e-      Hikaye

f-        Roman

Türlerinde mizahi anlatım anlatıma renk, canlılık katmak maksatları ile kullanılmıştır.

Türk Edebiyatında özellikle tiyatro türünde mizahi anlatım sıklıkla kullanılmıştır.

Mizahi anlatımın özellikleri nelerdir?

a-      Mizahi anlatımda amaç okuru güldürmektir.

b-      Mizahi anlatımda çoğunlukla ünlem ve mecazlardan yararlanılır.

c-       Mizahi anlatımda gerçekler çarpıtılır; akıl ve mantık dışına çıkılabilir.

d-      Mizahi anlatımda dil heyecana bağlı işlevinde kullanılır.

e-      Mizahi anlatımda durumlardan çok olaylar ön plandadır.

f-        Mizahi anlatımda anlatım ilgi çekici, çarpıcı bir şekilde tamamlanır.

Mizahi anlatım ile ilgili terim ve kavramlar:

Karikatür: Sosyal, toplumsal ya da sanatsal olay, olgu ve durumların hicvedilip alaya alındığı resim türündeki eser.

Nükte: Üzerinde düşündüren, güldüren ince, sanatlı söz.

Komik: İnsanda gülme hissi uyandıran olay, olgu ya da durum.

Komik Durum:İnsanlarda gülmeye sebebiyet veren anlık hareket.

Komik Kişi:İnsanları söz ve hareketleri ile güldüren kişi

Parodi:Bir edebi eserin özünü bozmadan komik bir şekle sokularak yeniden yazılması ya da canlandırılması. ( Bazı sinema filmleri komedi türüne uyarlanmıştır. Örnek için bakınız: “Korkunç Bir Film” )

Komik hareket:Kişide gülme hissi uyandıran el, yüz hareketleri ya da davranış

Kara Mizah:Sosyal toplumsal meselelerin gülmekten çok düşündürmeyi hedefleyerek eleştirilip oynandığı oyun

İroni: Bir olay, olgu ya da durumun farklı bir bakış açısı ile gösterilip alaya alınması. ( Bakınız: Tariz sanatı nedir?

Humor:Ancak üzerinde düşünüldüğü vakit insanda gülme hissi uyandıran sanatlı söz. ( Bakınız: Nükte, Nüktedan )

Mizahi anlatımda gülmeyi sağlayan unsurlar:

Komedi nasıl yazılır?

Yanlış anlaşılmalar:Karagözün bir deyim ya da bir sözü yanlış anlaması.

Budalalık, saflık:Bir kahramanın olaylar anlayıp kavrayamaması. “Amiri memur; memuru amir sanması”

Zıtlık:Bir biri ile zıt eşya ya da varlıkların bir arada gösterilmesi. “Zengin ve fakirin birlikte yaşaması.”

Olağandışılık:Bir olay, olgu ya da durumun olduğundun farklı gösterilmesi. “Bir adamın çok hızlı koşması.”

Aykırı söz:Bir sözün olmayacak yerde söylenmesi.

Kargaşa:kahramanlar arasındaki sözlü ya da fiili kavga.

İtibar düşürme:Mevki sahibi bir kişinin küçük düşürülmesi.

Davranış sivriltme:Herhangi bir karakter özelliğinin abartılması. “Bir kahramanın aşırı cesur ya da cimri gösterilmesi.”

Yalan:Olayların yalan yüzünden çıkmaza sokulması.

Taklit:İnsanların ya da hayvanların söz ve hareketlerle taklit edilmesi.

Ve benzeri gibi yöntemler ile edebi eserlerde komedi yaratılmaktadır.

Metin Örnekleri:

KARAGÖZ’ÜN ÂŞIKLIĞI

KARAGÖZ — (Penceresinden) Hoş geldin keçi suratlı!

HACIVAT — Geliverse karşıma, o söylese ben dinlesem, ben söylesem o dinlese...

KARAGÖZ — (Penceresinden) Şu Hacivat da benden bir temiz dayak yese...

HACIVAT — Her ikimiz de söyleşirken bizi temaşaya tenezzül eden ahibbâ, safâyab olsalar. Diyelim, işimizi Mevla’m rast getire! Yâr bana bir eğlence meded!.. Aman bana bir eğlence meded!..

KARAGÖZ — (Pencereden) Geliyorum patlama!..

HACIVAT — Yâr bana bir eğlence meded!

KARAGÖZ — (Pencereden atlar, boğuşmaya başlarlar. Hacivat kaçar, Karagöz sırtüstü düşer.) Aman of... Öldüm bayıldım, eski hasırlar gibi yerlere yayıldım. (Ayağa kalkarak) Amanın ense köküm, şakaklarım, sigara tablası gibi kulaklarım. Seni gidi utanmaz arlanmaz idare fitili, mum bacaklı adam seni, hele bir daha gel de bak sana neler yaparım.

HACIVAT — Vay... Karagöz'üm, maşallah akşam-ı şerifler hayırlar olsun!

KARAGÖZ — Lebbeyk...

Ayrıca bakınız ünlem...

Çanakkalade Sahipsiz,Kayıp Şehitler

Çanakkalade Sahipsiz,Kayıp Şehitler

MEZARSIZ, İSİMSİZ, KAYIP ŞEHİDİM.

Rüzgârın, yağmurun erozyonuyla
Yeryüzüne çıkan şehit kemiği.
Sendemi vuruldun ‘’o gün’’pusuyla
Bugünde geçerli ‘’o ‘’kalleşliği.

Yaşının beş katı 97 yıl.
Nasıl fark edilip, görülmedin.?
Seller mi üstüne attı kum, çakıl.
Yasin’le bir kabre gömülmedin...

Savruldu mu bedenin patlamada
Ellimizde olan hangi kemiğin.?
Vatana aşkını ispatlama da.
Bu şekil sevilir VATAN DEDİĞİN.

Kusurlu, Suçluyum beni bağışla
Akşemsettin olup seni bulmadım.
Toprağını sevdim ben her yağışta.
Gittiğin yolundan uzak kalmadım.

Annen,baban,eşin ailen kimdir.?
Mezarsız, isimsiz kayıp şehidim.
Ailende, vasinde hep benimdir
Son buldu artık bu ayıp şehidim

Duymasın bunu Çonkbayırda yatan.
Askere, polise taşlar atılır.
O gün uğruna ‘’can verdiğin vatan’’
Düşmanlara hisse, hisse satılır

ORHAN AFACAN
İZMİR-2012-EKİM
:tr:
Yukarı
Ramazan İlbay tarafından tasarlandı Milliedebiyat.com | Destek Ramazan İlbay