sınıflandırma

  • Açıklayıcı Anlatım

    Dilin; bir bilginin, haberin ya da duygunun paylaşılması ve bu paylaşımlara ait ayrıntıların, bilinmeyen özelliklerin sıralanması amacı ile kullanılması sonucu ortaya çıkan anlatım türüne açıklayıcı anlatım denir. bu anlatım türünde bilginin açıklanması ve tüm yönleri ile ortaya konması önemlidir. Dil bilgisinde sıfatın tanımının yapılması sıfat konusunda açıklama yapıldığını göstermez; halbuki sıfatın türlerinin belirlenmesi, sıfatın kullanıldığı yerlerin dile getirilmesi, sıfat ile ilgili açıklama yapıldığına işaret eder. Yine bir bilginin, davranışın, olay ya da olgunun nedenleri ve sonuçları ile irdelenip aktarılması açıklayıcı anlatım türünün kullanılması ile mümkündür.

    Açıklayıcı anlatım nerelerde kullanılır?

    Açıklayıcı anlatım daha çok kompozisyon türü yazılarda kullanılır. Haber yazılarında, açıklama gerektiren bilgilendirici, yönlendirici yazılarda, ansiklopedi ve ders kitaplarında vb. metinlerde; edebiyatta öğretici metin türlerinin birçoğunda bu anlatım türü kullanılmaktadır.

    Metin Türleri:

    a-      Makale

    b-      Deneme

    c-       Eleştiri

    d-      Röportaj

    e-      Gezi yazısı

    Düzyazı Biçiminde Olanlar:

    a-      Roman

    b-      Hikaye

    Roman ve hikayelerde olayların ve kahramanların ruhsal betimlemeleri açıklama yolu ile yapılmaktadır.

    Açıklayıcı anlatımın özellikleri nelerdir?

    a-      Açıklayıcı anlatımda amaç verilen bilginin tüm detaylarının neden ve sonuç ilişkisi ile okura aktarılmasıdır.

    b-      Bu anlatımda dil nesneldir.

    c-       Anlatım planlı bir çalışma sonucu oluşturulur. Böylelikle tanımlama, betimleme, benzerliklerden yararlanma, sınıflandırma, örneklendirme gibi yollardan yararlanılır.

    d-      Anlatımda ifadeler kısa, kesin ve nettir. Açık uçlu, tutarsız ifadelere yer verilmez.

    e-      Anlatım okurun yaş, eğitim seviyesi, ilgi ve beklentisi gözetilerek şekillendirilir.

    f-        Bu anlatımda neden, nasıl sorularına cevap aranır.

    Açıklayıcı anlatım ile ilgili terim ve kavramlar:

    Tasnif: Bilginin benzerlik, konu, tema, üslup vb. gibi birçok ortak özelliği yönü ile gruplanması.

    Çıkarım: Bilginin araştırılıp incelendikten sonra o bilgi ile ilgili ortaya konan sonuç .

    İrdeleme: Bilginin doğruluğunun, neden ve sonuçlarının belirlenmesi.

    Metin Örnekleri:

    “Herkes güzel kompozisyon yazabilir mi? Elbet de bu mümkün. Güzel kompozisyon yazmanın belli kuralları vardır. İlk kural özgün bir konunun belirlenmesidir. Sonra sırası ile araştırma yapmak, bilgi toplamak, yazmayı planlamak, tasnif ve deneme… bu aşamalara riayet edildiği takdirde elbet de herkes güzel kompozisyon yazabilir.”

    Ayrıca bakınız zarf ve çeşitleri...

  • Anlatım Türlerinin Sınıflandırılması

    ANLATIM TÜRLERİNİN SINIFLANDIRILMASI

    ANLATIM ÇEŞİTLERİ

    Anlatımın en genel tanımı bir duygu ya da bir bilginin, haberin paylaşımı olduğudur. Anlatım çok çeşitlidir. Bu duygu veya haberi yazılı, sözlü, görsel vb. gibi yöntemler ile paylaşabiliriz. Yine bu yolları bir arada da kullanabiliriz. Günlük hayatta konuşma dilinde veya edebi yazımda anlatımın en etkili şekli ile kullanılması anlatımın amacına ulaşmasını kolaylaştıracaktır. Bu sebeple anlatımın hitap edilen kişiye, ortama, bağlama, amaca vb. göre değiştiği görülür.

    Anlatım türlerinin sınıflandırılmasında kullanılın ölçütler:

    a-Anlatımın amacı: Anlatımın amacı anlatım türlerine göre değişmektedir. Buna göre belli başlı anlatım türlerinin hangi amaçlar gözetilerek tercih edildiği aşağıda belirtilmiştir:

    Amaca göre sınıflandırma:

    1-      Öyküleyici

    2-      Betimleyici

    3-      Düşsel anlatım

    4-      Gelecekten söz eden anlatım

    5-      Destansı anlatım

    6-      Lirik

    7-      Mizahi

    Bu anlatım türlerinde amaç herhangi bir duygunun paylaşımı yolu ile okuru ya da dinleyiciyi eğlendirmektir.

    1-      Öğretici

    2-      Açıklayıcı

    3-      Tartışmacı

    4-      Kanıtlayıcı

    5-      Söyleşmeye bağlı anlatım

    6-      Emredici anlatım

    b-Anlatımda konu – tema: Anlatımda işlenen konu ve tema anlatımın sınıflandırılmasında kullanılın bir diğer ölçüttür. Örneğin yaşanmış ya da yaşanabilir olayların anlatıldığı bir metinlerde öyküleyici betimleyici anlatım tercih edilirken yeryüzünde toprak çeşitlerinin anlatıldığı metinde açıklayıcı öğretici anlatım türü tercih edilmektedir.

    Konuya göre sınıflandırma:

    Örnek: Aşk, ayrılık, insan ilişkileri, yalnızlık, sevinç, üzüntü temalar;

    1-      Öyküleyici

    2-      Betimleyici

    3-      Düşsel anlatım

    4-      Lirik

    Anlatım türlerinde tercih edilmektedir.

    Örnek: Açlık, toplumsal değişim, eğitim, politika vb. gibi temalar:

    1-      Öğretici

    2-      Açıklayıcı

    3-      Tartışmacı

    4-      Kanıtlayıcı

    Anlatım türlerinde tercih edilmektedir.

    Görüldüğü üzere anlatım türleri ayırıcı özellikleri yönü ile farklı isimler almıştır. Anlatım türlerini sınıflandırmada kullanılan diğer ölçütler ise şunlardır:

    c-       Üslup – söyleyiş özellikleri:

    d-      Nesnellik – öznellik:

    e-      Metnin yapısı:

    Bu ölçütlerin bazıları metin türlerinin sınıflandırılmasında da kullanılmaktadır.

    Sanatsal ( Edebi ) Metinler:bu metin türleri okuru ya da dinleyiciyi eğlendirmek, hoş vakit geçirmesini sağlamak maksadı ile kaleme alınır. Bu sebeple bilimsel kaygı güdülmez. Gerçekle olan bağ zayıftır. Kurmaca bir evren anlatılır.

    Bilimsel ( Öğretici ) Metinler:bu metin türlerinde temel amaç bilgi vermektir. Bu nedenle gerçeklikten kopulmaz. Nesnel bir söyleyiş tercih edilir.

    Anlatım Türleri:

    1-      Öyküleyici

    2-      Betimleyici

    3-      Düşsel anlatım

    4-      Gelecekten söz eden anlatım

    5-      Destansı anlatım

    6-      Lirik

    7-      Mizahi

    8-      Öğretici

    9-      Açıklayıcı

    10-   Tartışmacı

    11-   Kanıtlayıcı

    12-   Söyleşmeye bağlı anlatım

    13-   Emredici anlatım

Yukarı
Ramazan İlbay tarafından tasarlandı milliedebiyat.com | Destek Ramazan İlbay